Herdenkingsraam bevrijding

Op deze pagina vindt u informatie over het nationale herdenkingsraam van de Tweede Wereldoorlog. De tekst is ontleend aan het informatiebord dat in de Grote Kerk te Wageningen te vinden is en is geschreven door de ontwerper van het raam, de heer O.E.C.M.I. van Nispen tot Pannerden.

Voorwoord

Voor de geschiedsschrijving van de 12 eeuwse "Grote of St. Jan de Doperskerk" te Wageningen is het belangrijk het volgende te memoreren
In 1985 werd onder de bezielende en energieke leiding van Mevrouw H.J. de Leeuw-Seine een comitee opgericht, dat zich ten doel stelde een gebrandschilderd nationaal herdenkingsraam te doen aanbrengen in het koor van de kerk.
Onder de naam "Comitee Herdenkingsraam Bevrijding 1940-1945" is met heel veel toewijidng en doorzettingsvermogen in twee jaar tijd het gestelde doel bereikt.
Het was voor mij een bijzondere eervolle opdracht dit raam te mogen ontwerpen en uitvoeren, mij verzekerd wetende van de voortreffelijke artistieke bijstand van de Kerkelijk kunstenaar en glazenier H. Duchene.
Het comitee verdient de grootste hulde, bewondering en dankbaarheid van velen. Dat Hare Majesteit Koninging Beatrix het raam heeft willen onthullen op 5 mei 1987 zal hen in het bijzonder de presidente van het comitee tot trotse voldoening en dankbaarheid hebben gestemd.
Ook voor mij en mijn medewerker was het een zeer eervol gebeuren.

Het herdenkingsraam verklaard

Als fundament is in het raam aangebracht de wapenspreuk van de glazeniers:”Lucem tuam da nobis Deus”in middeleeuws Latijn (“God, geef ons Uw licht”). Licht dat ieders deel moge zijn, ook geestelijk. Voor de glasschilder is het, het spelen en woekeren met het licht.

Boven deze spreuk een Nederlandse plaats (kan Wageningen zijn), waarop de oorlogsvuurvogel, de Hitler-adelaar, is neergestreken en het geheel in vuur en vlam zet en in rook doet opgaan. Wageningen, Nederland, de Wereld. Aan de vogel is een gebarsten hakenkruis, omgedraaid, aangebracht, retour afzender, en de vernietigende oorlogsvlag van Japan.

Daarboven rijst een figuur op die de ketenen van de bezetting heeft verbroken. Hij heeft het monster gedood en vertrapt en houdt fier, jubelend van vreugde, onze driekleur in triomf boven zijn hoofd. Hij verrijst over het boze heen, vanuit een ereveld (Pasen).

Links wordt herinnerd aan de slag aan de Grebbe met de tekst: “Pugno pro patria (“Vecht voor het vaderland”), 10 mei 1940. Daarboven de evacuatie en terugkomst van de Wageningers met Rijnaken.

Boven de figuur een kruis waarop staat: “Pro amices mortui, amices vivimus”, - een tekst die voorkomt op de Canadese erebegraafplaats Groesbeek (“Voor vrienden gestorven, voortlevend in vrienden”). Boven de erebegraafplaats: de kruiser “De Ruyter”.
Het geheel wordt overspannen door een regenboog. De oorlogsbui is voorbij. Daarboven de vredesvogel met olijftak. Herrezen als een phoenix uit de as van de verbrande adelaar (de duif en het vuur zijn ook de symbolen van Pinksteren).

Rechtsonder vluchten de aasvogels, profiteurs van – en collaborateurs met de vijand. Dan een concentratiekamp met davidster. Daarboven worden wij herinnerd aan de strijd in Nederlands Oost-Indië. Aan de Burma-spoorlijn en de brug over de Kwai. Een typisch Indisch bootje en op de achtergrond een koopvaardijschip, de “Insulinde”.

Links ervan parachutisten en vliegtuigen. Daarboven het wapen van Wageningen met datum en jaar van de capitulatie van de bezetters.
Achter het wapen hotel “De Wereld” en links de maple-leaf, ter herinnering van de bevrijding van Wageningen door de Canadezen.

Rechts het wapen van Batavia met capitulatie-datum en -jaar van Japan. Boven het wapen van Batavia het gevecht tussen de kaaiman en de zeeslang. De kaaiman beweerde dat zij hadden afgesproken dat de zeeslang zou regeren over de zee en hij over het land. De zeeslang zei echter: wij hebben afgesproken, jij het land en ik het water, en hij trok de rivieren op. Dit tafereel is geïnspireerd op het wapen van Soerabaja.

Daarboven het rijkswapen met wapenspreuk en het zwaard van de gerechtigheid en de scepter, gekruist door de overwinningspalm en een tak met oranje-appels.

Het geheel wordt bekroond met kerken van vele verwoeste dorpen die herbouwd zijn: van links naar rechts Oosterbeek, Rhenen, Wageningen, Roermond, Rotterdam, Arnhem, Groningen, Middelburg, Wouw, Groesbeek en Nijmegen. Tezamen vormen deze torens één orgelfront die het Ere zij God luiden voor het koninklijk kind van Bethlehem. Ster met acht punten (Bergrede en Kerstmis).

De ster is geïnspireerd op het kruis van de ridders van de St. Jan. Acht punten. Johannes de Doper, voorloper van Christus, waarnaar de Grote Kerk van Wageningen in de Middeleeuwen is genoemd.

Ondanks alle illustratieve gegevens is het raam toch monumentaal geworden en meditatief bedoeld, om te gedenken allen die hebben gestreden, geleden en gebeden: Landgenoten en Bondgenoten, en om hulde te brengen aan alle militairen, aan de koopvaardij, het verzet en aan allen, die zich hebben ingezet voor onze vrijheid.